W latach 90-tych XIX wieku automobile zaczęły siać postrach na ulicach miast. Szaleńcy pędzący swoimi pojazdami po bruku z prędkościami 15-20 km/h płoszyli konie, przeganiali pieszych i powodowali pierwsze udokumentowane kraksy. Zadośćuczynienie w postaci finansowej było jedyną formą wynagrodzenia poszkodowanym w wypadkach. Kierujący sam ponosił całość kosztów naprawy szkody lub leczenia osób poszkodowanych. Często takie zdarzenia powodowały bankructwa.
Szybko odkryto, że nie każdy automobilista to wariat, który spowoduje wypadek. Wśród nich są osoby jeżdżące spokojnie jak i wariaci, którzy za nic mają sobie policjantów goniących ich na rowerach. Firmy ubezpieczeniowe szybko zauważyły, że mogą zdobyć nowego klienta. Ubezpieczenia w XIX wieku obejmowały głównie budynki, statki i ich zawartość oraz polisy na życie. Pod koniec lat 90-tych XIX wieku pojawił się nowy rodzaj ubezpieczenia. Było to OC – ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej.
Co to znaczyło? Rzemieślnicy w ten sposób ubezpieczali swój majątek w przypadku roszczeń klientów. Jeżeli np. łódź zbudowana przez szkutnika zatonęła to ten mając OC zabezpieczał swój majątek na wypadek żądania odszkodowania. Wkrótce towarzystwa ubezpieczeniowe zaczęły podobną polisę oferować właścicielom pojazdów. Początkowo nie były to obowiązkowe polisy, ale popyt na nie wzrastał z każdym rokiem. Za ułamek ceny nowego automobilu otrzymywał ochronę swojego majątku. Czy przez to jeździł ostrożnie?
Potwierdzenie opłacenia polisy na drogach Indii
Źródło: Pinterest
To zależało od charakteru kierowcy. Skoro rzemieślnicy tak zabezpieczali się przed skutkami swojej pracy to i kierowcy szybko podchwycili trend. Od samego początku problemem było oszacowanie jak duże szkody może poczynić kierowca – składkę uzależniano od różnych kryteriów. Od wieku, czasu posiadania uprawnień (których uzyskanie dopiero regulowano) czy od ceny pojazdu. Każde towarzystwo miało swój sposób na obliczenie wartości rocznej składki. Posiadanie polisy OC nie było obowiązkiem aż do połowy lat 20-tych XX wieku.
Pierwsze było USA. Od połowy lat dwudziestych kolejne stany rozważały zasadność wprowadzenia obowiązku posiadania polisy. W 1927 roku Kalifornia i Massachusetts jako pierwsze wprowadziły obowiązek. Kolejne stany stopniowo wprowadzały obowiązek ubezpieczenia każdego pojazdu – od motocykli po ciągniki rolnicze. W 1930 roku obowiązek wprowadzono w Wielkiej Brytanii. W innych krajach obowiązek wprowadzano dopiero w okresie powojennym. W Polsce? Tu musimy się cofnąć do początku XX wieku.
W Polsce obowiązek posiadania OC wprowadzono dopiero w 1991 roku, ale już na początku XX wieku towarzystwa ubezpieczeniowe oferowały polisy dla dorożkarzy oraz kierowców. Były drogie, zatem niewielu było na nie stać. Dopiero na początku lat 20-tych (po wprowadzeniu złotówki) ceny były stabilne, choć wydatek 100 zł rocznie na OC za najmniejszy samochód było znacznym wydatkiem. Na pewno mniejszym niż koszty naprawy lub długotrwałego leczenia. Samochód wtedy kosztował minimum 5 tysięcy złotych.
Średnie ceny ubezpieczeń OC w poszczególnych dekadach oraz porównanie pomiędzy USA, Wielką Brytanią a Polską znajdziecie w poniższej tabeli.
Polska – obowiązek OC od 1991 roku
| Okres | USA (roczna składka w USD) | Wielka Brytania (roczna składka w GBP) | Polska (roczna składka w PLN) | Komentarz |
| 1900–1910 | 30–100 (ok. 900–3000 dzisiaj) | 3–5 (ok. 350–600 dzisiaj) | Brak masowego rynku, polisy rzadkie | Pierwsze polisy, głównie OC |
| 1920–1930 | 50–150 | 5–10 | 100–300 | Rozwój motoryzacji, polisy stają się popularne |
| 1940–1950 | 70–200 | 10–20 | 300–600 | Wzrost cen z powodu wojny i inflacji |
| 1960–1970 | 80–250 | 15–30 | 400–1000 | Rozwój rynku ubezpieczeń, większa dostępność |
| 1980–1990 | 150–400 | 30–70 | 700–1500 | Zaostrzenie przepisów, wzrost cen |
| 2000–2010 | 300–700 | 100–200 | 1500–3000 | Nowe technologie, rozwój AC, ubezpieczenia kompleksowe |
| 2020–2025 | 400–900 | 150–300 | 2000–4000 | Cyfryzacja, indywidualizacja składek, telematyka |
Źródło: opracowanie własne
W okresie II Wojny Światowej rynek ubezpieczeń przestał być opłacalny. Rozwiązaniem było podniesienie składek. Towarzystwa zaczęły stosować wyłączenia, przez które ubezpieczeni często nie otrzymywali odszkodowań. Po kilku latach stagnacji ubezpieczenia OC stały tańsze. W latach 50-tych motoryzacja była tak powszechna, że większość krajów w Europie wymagała od posiadacza pojazdu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej kierującego. W przypadku braku dokumentu zaczęto stosować kary pieniężne.
Efekt skali nie przełożył się na ceny ubezpieczeń. W latach 60-tych każde duże towarzystwo ubezpieczeniowe oferowało klientom OC – zamiast niskich cen kupujący doświadczyli wojen cenowych, oszustw i zaostrzenia przepisów dla tych co nie mają obowiązkowego ubezpieczenia. Jeżeli sprawca wypadku nie miał polisy to poszkodowany był pozostawiony sam sobie. W tym czasie w wielu krajach pojawiła się instytucja państwowych funduszy gwarancyjnych. Co im zawdzięczamy? W Polsce kary pieniężne nawet po kilku dniach przerwy w ubezpieczeniu.
Fundusze gwarancyjne były i są gwarantem tego, że każdy poszkodowany otrzyma pomoc. W dalszym kroku fundusz odbierał należność od sprawcy. Fundusz nie tylko regulował zobowiązania, ale karał za brak spełnienia obowiązku. Był jednocześnie pomocą dla poszkodowanych jak i windykatorem dla opornych wobec obowiązku. Stan ten trwa do dziś. Tymczasem wróćmy do końca lat 70-tych. Samochody i paliwo są drogie. Koszt naprawy rozbitego egzemplarza często przekraczały tysiące dolarów, dziesiątki tysięcy marek czy złotówek. Co wtedy?
Przedwojenna reklama towarzystwa ubezpieczeniowego
Źródło: salon24
To właśnie wtedy pojawiły się polisy AC, których zadaniem było wypłacić pieniądze za rozbity pojazd. Polisy te były zawierane w oparciu o wycenę pojazdu. Im droższy tym składka droższa, ale szybko udowodniono, że młodzi kierowcy powodują więcej wypadków. Polisy AC również uzależniono od wieku kierowców oraz od czasu posiadania uprawnień. Tak oto w latach 90-tych można było kupić cały pakiet ubezpieczeń – OC, AC a w końcu nawet NNW czy ubezpieczenia elementów narażonych na uszkodzenie – szyb czy opon.
Dziś ubezpieczenie pojazdu jest nie tylko konieczne. Bywa też drogie i trudne w wyborze. Na rynku jest wiele towarzystw ubezpieczeniowych, które konkurują ze sobą cenami. Uwaga na wyłączenia i sumy odszkodowań. Ubezpieczenie ubezpieczeniu nie jest równe. Zawsze warto dokładnie przeczytać umowę i starannie dobrać ofertę. Ubezpieczenia mają również ważny aspekt wychowawczy – samodzielne zdobywanie kolejnych zniżek uczy pokory na drodze. Utrata zniżek wypracowywanych latami to cenna lekcja.